Transport XI – De CVOO-kinderen

21 september 1942, Antwerpen: Razzia in weeshuizen van de Commissie voor Openbare Onderstand (CVOO). De SipoSD neemt 41 “verlaten” Joodse kinderen mee.

21 september 1942. De Sicherheitspolizei valt binnen in drie Antwerpse weeshuizen: het Jongenshuis, het Meisjeshuis en de Pennsylvania Foundation. Deze instellingen staan onder toezicht van de Commissie voor Openbare Onderstand (CVOO), vandaag het OCMW. Honderden weeskinderen worden er opgevangen. Sinds de razzia’s in Antwerpen in Augustus 1942 verblijven in de drie tehuizen ook enkele tientallen Joodse kinderen.

Het Pennsylvania Foundation weeshuis in Antwerpen vandaag © Stad Antwerpen

Sommige van die Joodse kinderen werden alleen aangetroffen na de “verdwijning” van hun vader en moeder. Zo werden de ouders van Maurice Pfefer, Wolf Pfefer en Ruchla Zalcberg, tijdens de eerste razzia in Antwerpen (nacht van 15 op 16 augustus 1942) opgepakt. Hun vijfjarige zoontje bleef alleen achter. De Antwerpse politie zoekt tevergeefs naar familieleden die voor het jongetje kunnen zorgen. Op 22 augustus 1942 wordt Maurice Pfefer overgedragen aan de zorg van de CVOO.

De ouders van andere Joodse kinderen in de CVOO-tehuizen zijn gehospitaliseerd of werden als dwangarbeider naar Noord-Frankrijk gevoerd. Eva Gnieslaw (14 jaar) en haar broertjes Samuel (12 jaar) en Harry (11 jaar) worden op 14 september 1942 bij de CVOO geplaatst nadat hun moeder Sara Tuch is opgenomen in het ziekenhuis. Vader Lajzer Gnieslaw werd eerder al afgevoerd naar Noord-Frankrijk om er als dwangarbeider voor Organisation Todt te werken, het Duitse bedrijf dat de Atlantische Muur bouwt.

Aanvraag tot plaatsing van Eva, Samuel en Harry Gnieslaw © Felixarchief, Antwerpen

Tenslotte verblijven er ook Joodse kinderen in de CVOO-tehuizen die door onbekenden initieel aan Joodse instanties werden overgedragen. Deze niet-Joodse buren of bekenden weten vaak niet wat met de kinderen te doen die door hun Joodse ouders aan hen zijn toevertrouwd, of zijn bang voor represailles van de Duitsers. Zo brengt op 18 september 1942 een niet-geïdentificeerde jongeman drie Joodse kinderen naar de kantoren van de Joodse Centrale in Antwerpen. De negenjarige Isaac Zielonczyk maakt deel uit van het groepje en wordt door de Joodse Centrale overgedragen aan de zorg van de CVOO.

Vergadernotulen van de Commissie voor Openbare Onderstand waarin de “opeising” van de Joodse kinderen wordt vermeld © Felixarchief, Antwerpen

De Sipo-SD arresteert tijdens de razzia in de CVOO-huizen 41 kinderen. Deze jongens en meisjes, allen tussen de 5 en 15 jaar oud, worden “opgeëist” en naar de Dossinkazerne gevoerd. Zonder begeleiding, verward en angstig, komen zij op 21 september 1942 aan in het verzamelkamp in Mechelen. Hun namen worden meteen toegevoegd aan de deportatielijst van transport XI onder de nummers 1334 tot 1378.

Een pagina van de deportatielijst van Transport XI met de namen van enkele van de CVOO-kinderen ​© DGOS-Brussel

Het konvooi verlaat de Dossinkazerne vijf dagen later, op 26 september 1942, en komt op 28 september 1942 in Auschwitz-Birkenau aan. De kinderen maken geen schijn van kans. De volledige groep wordt na aankomst meteen naar de gaskamer gestuurd. 41 kinderen worden in hun eentje de dood ingestuurd. De herdenkingsmuur in Kazerne Dossin bevat slechts 11 foto’s van deze kinderen.

Abraham Bomblat (uiterst links) en zijn ouders in Antwerpen, 1938 © KD – Fonds Wajsberg-Urlik

Van de anderen is enkel hun naam bekend:

Achternaam Voornaam Geboortedaum Geboorteplaats Volgnummer
PELTE Estella 27/04/1928 Borgerhout 1334
PELTE Bella 31/08/1929 Borgerhout 1335
MARKOVIC-OVA Sarolta 1/05/1927 Gust 1337
MARKOVIC-OVA Fanni 28/11/1928 Gust 1338
BERKOVIC Jacob 26/06/1931 Antwerpen 1339
BERKOVIC Rodolphe 28/07/1932 Antwerpen 1340
NEUMAN Michel 23/02/1928 Antwerpen 1344
NEUMAN Henriette 15/09/1931 Antwerpen 1345
TAJCHMAN Esther 27/04/1931 Antwerpen 1346
TAJCHMAN Frieda 6/02/1933 Antwerpen 1347
TAJCHMAN Judith 12/09/1936 Antwerpen 1348
SCHARF Fanni 2/10/1930 Antwerpen 1349
BADER Georges Richard 26/10/1927 Köln 1350
SZTANCER Felicie Fajga 13/04/1932 Borgerhout 1351
SCHICKLER Max 17/08/1936 Antwerpen 1352
BUCSBAUM David 29/07/1930 Paris 1353
GOLDSTEIN Samuel 27/03/1930 Antwerpen 1354
GOLDSTEIN Arthur 2/08/1932 Antwerpen 1355
SZAFIR Rebecca 1/03/1929 Antwerpen 1356
SZAFIR Alida 1/05/1936 Antwerpen 1357
JERUZALSKI Ignace 15/04/1933 Brussel 1358
JERUZALSKI Paul 11/08/1935 Antwerpen 1359
BOMBLAT Abraham 13/04/1930 Antwerpen 1360
BOMBLAT Léon 31/03/1935 Berchem 1361
PFEFER Maurice 14/02/1937 Berchem 1362
GNIESLAW Eva 19/11/1927 Antwerpen 1363
GNIESLAW Samuel 31/12/1929 Antwerpen 1364
GNIESLAW Harry (Henri) 31/08/1931 Antwerpen 1365
ZIELONCZYK Isaac 12/03/1933 Borgerhout 1366
ZAJLE Marcel 28/06/1935 Borgerhout 1367
GLUK Esther-Amelia 25/08/1933 Antwerpen 1368
GLUK Henri-Salomon 6/08/1935 Antwerpen 1369
KRUCZYK Moize 28/11/1929 Wichagrod 1370
KOHN Bertha 25/09/1933 Antwerpen 1371
DORF Simone 30/06/1930 Antwerpen 1372
DORF Arnold 16/09/1933 Antwerpen 1373
RITMEESTER Esther 17/10/1931 Antwerpen 1374
RITMEESTER Sylvain 6/06/1934 Antwerpen 1375
FRIEDMANN Soltan 23/04/1931 Roum 1376
FRIEDMANN Miklas 13/03/1934 Tschechoslovakei 1377
FRIEDMANN Margita 27/04/1936 Bratislava 1378

In totaal heeft Transport XI 468 kinderen naar hun moordenaars gebracht.

Dorien Styven
Archivaris